دوشنبه | اسفند ۷, ۱۳۹۶

دل می رود ز دستم صاحب دلان خدا را

 

روخوانی شعر با صدای سهیل قاسمی

 

تصحیح قزوینی غنی

 

شماره ۵

 

دل می‌رود زِ دستم صاحب‌دلان خدا را

دردا که راز ِ پنهان خواهد شد آشکارا

 

کشتی شکستگانیم ای باد ِ شُرطه برخیز

باشد که باز بینم دیدار آشنا را

 

ده روزه مهر ِ گردون افسانه است و افسون

نیکی به جایِ یاران فرصت شمار یارا

 

در حلقه‌یِ گُل و مُل خوش خواند دوش بلبل

هاتِ الصَّبوحَ هُبّوا یا اَیُّها السُّکارا

 

ای صاحب ِ کرامت، شکرانه‌یِ سلامت

روزی تفقدی کن درویش ِ بی‌نوا را

 

آسایش ِ دو گیتی تفسیر ِ این دو حرف است:

با دوستان مروت؛ با دشمنان مدارا

 

در کو یِ نیک‌نامی ما را گذر ندادند

گر تو نمی‌پسندی تغییر کن قضا را

 

آن تلخ‌وش که صوفی ام‌الخبائث‌اش خواند

اَشهی لَنا و اَحلی من قُبلهِ العذارا

 

هنگام ِ تنگ‌دستی در عیش کوش و مستی

ک‌این کیمیا یِ هستی قارون کُنَد گدا را

 

سرکش مشو که چون شمع از غیرت‌ات بسوزد

دلبر که در کف ِ او موم است سنگ ِ خارا

 

آیینه‌یِ سکندر جام ِ می است بنگر

تا بر تو عرضه دارد احوال ِ مُلک ِ دارا

 

خوبان ِ پارسی گو بخشنده‌گان ِ عمرَند

ساقی بده بشارت رندان ِ پارسا را

 

حافظ به خود نپوشید این خرقه‌یِ می آلود

ای شیخ ِ پاک‌دامن معذور دار ما را

 

 

اجرای غزل با صدای فریدون فرح اندوز

 

تصحیح پرویز ناتل خانلری

 

شماره ۵

 

دل می‌رود زِ دستم صاحب‌دلان خدا را

دردا که راز ِ پنهان خواهد شد آشکارا

 

کشتی شکستگانیم ای باد ِ شُرطه برخیز

باشد که باز بینیم آن یار ِ آشنا را

 

ده روزه مهر ِ گردون افسانه است و افسون

نیکی به جایِ یاران فرصت شمار یارا

 

در حلقه‌یِ گُل و مُل خوش خواند دوش بلبل

هاتِ الصَّبوحَ هُبّوا یا اَیُّها السُّکارا

 

آیینه‌یِ سکندر جام ِ می است بنگر

تا بر تو عرضه دارد احوال ِ مُلک ِ دارا

 

ای صاحب ِ کرامت، شکرانه‌یِ سلامت

روزی تفقّدی کن درویش ِ بی‌نوا را

 

آسایش ِ دو گیتی تفسیر ِ این دو حرف است

با دوستان مروت با دشمنان مدارا

 

در کو یِ نیک‌نامی ما را گذر ندادند

گر تو نمی‌پسندی تغییر کن قضا را

 

بنت العنب که زاهد امّ‌الخبائث‌اش خواند

اَشهی لَنا و اَحلی من قُبلهِ العذارا

 

هنگام ِ تنگ‌دستی در عیش کوش و مستی

ک‌این کیمیا یِ هستی قارون کُنَد گدا را

 

خوبان ِ پارسی گو بخشند‌گان ِ عُمرَند

ساقی بده بشارت پیران ِ پارسا را

 

حافظ به خود نپوشید این خرقه‌یِ می آلود

ای شیخ ِ پاک‌دامن معذور دار ما را

 

 

اختلاف نسخه ها بر اساس تصحیح خانلری

 

اختلاف در وجود بیت ها:

گر مطرب ِ حریفان این پارسی بخواند

در رقص و حالت آرد پیران ِ پارسا را

 

سرکش مشو که چون شمع از غیرت ات بسوزد

دلبر که در کف ِ او موم است سنگ ِ خارا

 

بیت یکم:

درد پنهان

 

بیت دوم:

باز بینم

دیدار آشنا را

 

بیت چهارم:

هات الصبوح کاساً

 

بیت پنجم:

جامیست نیک بنگر

جام جمست

و بنگر

 

بیت هفتم:

با دوستان تلطّف

مروت و با

 

بیت هشتم:

ورتو نمی پسندی

 

بیت نهم:

آن تلخ وش

که صوفی

اهنی لنا و احلی من قبل

اسقی لنا

واهلی من

 

بیت دهم:

در عشق کوش | در باده کوش

 

بیت یازدهم:

ترکان پارسی گو

پارسی خوان

ساقی بشارتی ده

خوبان پارسا را | رندان پارسا را

 

 

حافظ شیراز به روایت احمد شاملو

شماره ۲

 

دل می‌رود زِ دستم – صاحب‌دلان، خدا را!

دردا که راز ِ پنهان خواهد شد آشکارا.

 

 

کشتی نشستگانیم، ای باد ِ شُرطه برخیز!

باشد که باز بینیم دیدار ِ آشنا را.

 

 

#

 

در حلقه‌یِ گُل و مُل خوش خواند دوش بلبل:

«هاتِ الصَّبوحَ هُبّوا، یا اَیُّها السُّکاریٰ!»

 

آن تلخ‌وَش که زاهد «اُمّ‌الخَبائِث»‌اش خواند

اَشهیٰ لَنا وَ اَحلیٰ مَنْ قُبْلهِ الْعِذاریٰ!

 

هنگام ِ تنگ‌دستی در عیش کوش و مستی

ک‌این کیمیا یِ هستی قارون کُنَد گدا را.

 

آیینه‌یِ سِکَندَر جام ِ می است، بنگر

تا بر تو عرضه دارد احوال ِ مُلک ِ دارا.

 

 

سرکش مشو که چون شمع از غیرت‌اَت بسوزد

دل‌بَر، که در کف ِ او موم است سنگ ِ خارا.

 

 

ای صاحب ِ کرامت! شُکرانه‌یِ سلامت

روزی تفقّدی کن درویش ِ بی‌نوا را.

 

دَه روز ِ مِهر ِ گردون افسانه است و افسون

نیکی به جایِ یاران فرصت شمار، یارا!

 

آسایش ِ دو گیتی تفسیر ِ این دو حرف است:

با دوستان مروّت، با دشمنان مدارا.

 

 

#

 

گر مطرب ِ حریفان این پارسی بخواند

در رقص و حالت آرد صوفی‌یِّ پارسا را.

 

تُرکان ِ پارسی گوی بخشند‌گان ِ عُمر اَند

ساقی، بشارتی ده پیران ِ با صفا را!

 

 

#

 

در کو یِ نیک‌نامی ما را گذر ندادند

گر تو نمی‌پسندی تغییر کن قضا را!

 

حافظ به خود نپوشید این خرقه‌یِ می آلود

ای شیخ ِ پاک‌دامن معذور دار ما را!

 

 

حافظ به سعی سایه

 

شماره ۵

 

دل می‌رود ز دستم صاحبدلان خدا را

دردا که راز ِ پنهان خواهد شد آشکارا

 

کشتی شکستگانیم ای باد ِ شرطه برخیز

باشد که باز بینیم دیدار ِ آشنا را

 

ده‌روزه مهر ِ گردون افسانه است و افسون

نیکی بجای ِ یاران فرصت شمار یارا

 

در حلقه‌یِ گل و مُل خوش خواند دوش بلبل

هاتِ الصَّبُوحَ هُبّوا یا اَیُّهَا السُّکارا

 

آیینه‌یِ سکندر جام ِ می است بنگر

تا بر تو عرضه دارد احوال ِ مُلک ِ دارا

 

ای صاحب ِ کرامت شکرانه‌یِ سلامت

روزی تفقّدی کن درویش ِ بی‌نوا را

 

آسایش ِ دو گیتی تفسیر ِ این دو حرف است

با دوستان مروّت با دشمنان مدارا

 

در کوی ِ نیکنامی ما را گذر ندادند

گر تو نمی‌پسندی تغییر کُن قضا را

 

آن تلخ‌وَش که صوفی اُمُّ‌الخَبائثش خواند

اَشهیٰ لَنا و اَحلیٰ من قُبله ِ العَذارا

 

هنگام ِ تنگدستی در عیش کوش و مستی

کاین کیمیایِ هستی قارون کند گدا را

 

ترکان ِ پارسی گو بخشند‌گان ِ عمرند

ساقی بده بشارت پیران ِ پارسا را

 

*گر مطرب ِ حریفان این پارسی بخواند

در رقص و حالت آرد پیران ِ پارسا را

 

سرکش مشو که چون شمع از غیرتت بسوزد

دلبر که در کف ِ او موم است سنگ ِ خارا

 

حافظ به خود نپوشید این خرقه‌یِ می آلود

ای شیخ ِ پاکدامن معذور دار ما را

 

ترجمه فارسی منثور و منظوم بیت های عربی

دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی

 

هاتِ الصَّبوحَ هُبّوا یا اَیُّها السُّکارا

بیار جام ِ شراب ِ صبوحی را، هان از خواب برخیزید ای مستان

بیاور آن شراب ِ صبحگاهی را و برخیزید ای مستان!

 

اَشهیٰ لَنا و اَحلیٰ من قُبلهِ العَذارا

ما را خوشتر و شیرین تر است از بوسه‌ی دوشیزگان

خوشتر و شیرین تر است از بوسه‌یِ دوشیزگان ما را

 

 

کتاب دیوان خواجه شمس الدین محمد حافظ شیرازی بکوشش ح. پژمان از نشریات شرکت تضامنی علمی - و کتابفروشی ایران 1318 چاپخانه شرکت تضامنی علمی

کتاب دیوان خواجه شمس الدین محمد حافظ شیرازی بکوشش ح. پژمان ۱۳۱۸

 

حافظ انجوی، غزل ۵:

 

  1. دل می‌رود زِ دستم صاحب‌دلان خدا را(۱)

دردا که راز ِ پنهان خواهد شد آشکارا

 

  1. کشتی شکستگانیم ای باد ِ شُرطه برخیز

باشد که «باز بینیم دیدار آشنا را»(۲) (قزوینی: بینم)

 

  1. ای صاحب ِ کرامت، «شکرانه‌یِ سلامت»(۳) (قزوینی: بیت ۵)

روزی تفقدی کن درویش ِ بی‌نوا را

 

  1. ده روزه مهر ِ گردون افسانه است و افسون (قزوینی: بیت ۳)

نیکی به جایِ یاران فرصت شمار یارا

 

  1. آسایش ِ دو گیتی تفسیر ِ این دو حرف است: (قزوینی: بیت ۶)

با دوستان مروت؛ با دشمنان مدارا

 

  1. در حلقه‌یِ گُل و مُل خوش خواند دوش بلبل (قزوینی: بیت ۴)

هاتِ الصَّبوحَ هُبّوا یا اَیُّها السُّکارا

 

  1. آن تلخ‌وش که صوفی ام‌الخبائث‌اش خواند (قزوینی: بیت ۸)

اَشهی لَنا و اَحلی من قُبلهِ العِذارا

 

  1. آیینه‌یِ سکندر جام ِ می است بنگر (قزوینی: بیت ۱۱)

تا بر تو عرضه دارد احوال ِ مُلک ِ دارا

 

  1. هنگام ِ تنگ‌دستی در عیش کوش و مستی (

ک‌این کیمیایِ هستی قارون کُنَد گدا را

 

  1. سرکش مشو که چون شمع از غیرت‌ات بسوزد

دلبر که در کف ِ او موم است سنگ ِ خارا

 

  1. ترکان ِ پارسی گو بخشنده‌گان ِ عمرَند (قزوینی: خوبان) (قزوینی: بیت ۱۲)

ساقی بده بشارت پیران ِ پارسا را (قزوینی: رندانِ)

 

  1. گر مطرب حریفان این پارسی بخواند (این بیت، در متن چاپ قزوینی نیست)

در رقص و حالت آرد صوفی باصفا را(۴)*

 

  1. در کو یِ نیک‌نامی ما را گذر ندادند (قزوینی: بیت ۷)

گر تو نمی‌پسندی، تغییر دِه قضا را (قزوینی: کُن)

 

  1. حافظ به خود نپوشید این خرقه‌یِ می آلود

ای شیخ ِ پاک‌دامن معذور دار ما را

 

۱- با آن که می رسانی آن باده ی بقا را     بی تو نمی گوارد این جام باده ما را    «مولانا جزو یکم ص ۱۱۸»

مشتاقی و صبوری از حد گذشت یارا       گر تو شکیب داری، طاقت نماند ما را   «سعدی، بدایع»

با آن که برشکستی چون زلف خویش ما را     گفتن، ادب نباشد پیمان شکن نگارا   «همام، ص ۱۴»

پیر ریاضت ما، عشق تو بود یارا       گر تو شکیب داری، طاقت نماند ما را    «اوحدی، ص۷۳»

 

۲- یا رب تو آشنا را مهلت ده و سلامت    چندان که باز بیند دیدار آشنا را     «سعدی»

 

۳- ای شاه سروقامت، شکرانه ی سلامت     از حال زیردستان، می پُرس گاهگاهی    «سعدی»

 

۴- ترتیب ابیات این غزل، و نقل این بیت مطابق است با «چند نمونه از متن درست حافظ».

(پایان پاورقی های انجوی)

 

*با توجه به ابیات ۷ و آخر، و انکار و طعن صوفی و شیخ پاکدامن، تعلق این بیت به متن، محل تردید است.

 

*مآخذ و منابع پاورقی ها:
ـ کلیات شمس یا دیوان کبیر مولانا جلال الدین محمد مولوی، با تصحیحات و حواشی استاد بدیع الزمان فروزانفر، ۱۳۴۰
ـ کلیات سعدی، چاپ میرخانی
-دیوان همام تبریزی، با مقدمه و حواشی و تصحیح مؤید ثابتی، ۱۳۳۳
-دیوان اوحدی مراغی، با تصحیح و مقابله و مقدمه ی شادروان سعید نفیسی، ۱۳۴۰
-چند نمونه از متن درست حافظ از مسعود فرزاد، قاهره، ۱۹۴۲ میلادی

Tagged with: ,